ถ้ามะเขือเทศเริ่มมีจุดสีน้ำตาลที่ใบล่าง หรือผลใกล้สุกปริหลังฝนตกหนัก ให้เริ่มแก้ที่สองจุด คือทำให้ใบเปียกฝนน้อยลงและรักษาความชื้นรอบรากให้สม่ำเสมอ หลังคากันฝนแบบเปิดด้านข้างช่วยลดฝนที่ตกกระทบใบและดิน ส่วนน้ำหยดช่วยให้เราควบคุมปริมาณน้ำที่ต้นได้รับได้ง่ายขึ้น ทั้งสองวิธีใช้ได้กับแปลงดิน กระบะปลูกผัก และกระถาง
ทำไมหน้าฝนมะเขือเทศจึงเป็นโรคใบจุดและผลแตกง่าย
โรคใบจุดมะเขือเทศเกิดได้จากหลายสาเหตุ ทั้งเชื้อราและแบคทีเรีย ใบที่เปียกนานเอื้อต่อการเข้าทำลายของเชื้อหลายชนิด ขณะที่น้ำฝนกระเด็นสามารถพาเชื้อจากเศษพืชที่เป็นโรคหรือใบล่างไปยังใบส่วนอื่นได้ ถ้าปลูกชิดกันจนใบซ้อนทับ ลมจะผ่านได้น้อยและใบจะแห้งช้าลงหลังฝนหยุด
ส่วนผลแตกมักเกิดเมื่อดินแห้งแล้วได้รับน้ำมากในคราวเดียว เช่น ฝนตกหนักหลังจากเว้นให้น้ำหลายวัน เมื่อผลขยายตัวเร็ว ผิวผลอาจยืดตามไม่ทัน จึงเกิดรอยแตกบริเวณขั้วหรือผิวผล โดยเฉพาะในผลที่กำลังเปลี่ยนสี มะเขือเทศแต่ละพันธุ์มีความไวต่อการแตกร้าวต่างกัน
1. ทำหลังคากันฝนและเปิดด้านข้างให้ลมผ่าน
ใช้พลาสติกใสสำหรับโรงเรือนหรือวัสดุมุงโปร่งแสง ทำหลังคาให้ลาดเอียงเพื่อให้น้ำไหลลง เว้นช่องเหนือยอดต้นและเปิดด้านข้างให้ลมพัดผ่าน หลังคาควรยื่นพ้นขอบแปลงหรือขอบกระบะ เพื่อช่วยลดฝนสาด และควรมีรางน้ำหรือจัดทางให้น้ำจากชายคาไหลออกจากบริเวณปลูก เพราะน้ำที่ไหลกลับเข้ากระบะยังทำให้ความชื้นรอบรากเปลี่ยนฉับพลันได้
หลังฝนตกครั้งแรก ลองเดินดูรอบแปลงว่าฝนสาดเข้าทางไหน มีหยดน้ำจากชายคาตกใส่ใบหรือกระเด็นขึ้นจากพื้นหรือไม่ หากพบจุดที่รับน้ำซ้ำ ให้ปรับชายคาหรือทางระบายน้ำจุดนั้นก่อน
2. ให้น้ำหยดตามความชื้นดินจริง
วางหัวหยดใกล้โคนต้นให้น้ำซึมลงบริเวณรากโดยตรง หลังเปิดระบบให้ลองเขี่ยดินดูใต้หัวหยด เพื่อเช็กว่าน้ำซึมลงถึงเขตรากและกระจายรอบต้น หากบางต้นดินยังแห้งทั้งที่เปิดน้ำพร้อมกัน ให้ตรวจหัวหยดและสายว่ามีการอุดตัน พับงอ หรือจ่ายน้ำไม่สม่ำเสมอหรือไม่
- ช่วงเริ่มติดผล รักษาดินให้ชื้นสม่ำเสมอ ลดการสลับระหว่างดินแห้งจัดกับดินแฉะ
- วันที่ฝนตกหรือฟ้าครึ้ม ตรวจดินใต้ผิวก่อนเปิดน้ำ หากบริเวณรากยังชื้นให้เลื่อนรอบให้น้ำ
- หลังดินแห้งมาก ค่อย ๆ ให้น้ำเป็นรอบสั้น ๆ และตรวจว่าดินดูดซึมได้ดี แทนการชดเชยด้วยน้ำปริมาณมากในครั้งเดียว
- ปลูกในกระบะหรือกระถาง ตรวจรูระบายน้ำเป็นประจำ และเทน้ำที่ขังในจานรองออก
หากใช้ตัวตั้งเวลา ให้ตั้งจากความชื้นที่สังเกตได้หลังให้น้ำจริง แล้วปรับตามสภาพอากาศ ขนาดต้น และชนิดดิน กระบะที่โดนแดดมากอาจแห้งเร็วกว่าแปลงดิน แม้ทั้งสองจุดจะอยู่ใต้หลังคาเดียวกัน
3. จัดทรงพุ่มให้โปร่งและลดดินกระเด็นขึ้นใบ
- ขึ้นค้างตั้งแต่ต้นยังเล็ก เพื่อให้กิ่งและช่อผลอยู่เหนือดิน และดูแลใบล่างได้ง่าย
- เว้นระยะตามขนาดทรงพุ่มเมื่อโตเต็มที่ ให้ลมผ่านระหว่างต้นและเข้าถึงใบด้านใน
- คลุมหน้าดินด้วยฟางสะอาด เพื่อช่วยลดดินกระเด็นและชะลอการสูญเสียน้ำ โดยเว้นช่องรอบโคนต้น
- ตัดใบล่างที่แตะดินหรือใบที่เริ่มเป็นโรค ในช่วงที่ใบแห้ง ใช้กรรไกรสะอาดและเก็บใบที่ตัดออกจากแปลง
ค่อย ๆ ตัดใบทีละน้อยและเก็บใบสุขภาพดีที่บังช่อผลไว้ เพราะผลที่เปิดรับแดดจัดทันทีอาจเกิดอาการไหม้แดดได้ หากจุดบนใบเพิ่มขึ้นรวดเร็วแม้ปรับการให้น้ำและระบายอากาศแล้ว ให้ถ่ายภาพทั้งสองด้านของใบและภาพรวมต้นเพื่อช่วยตรวจหาสาเหตุ
4. เก็บผลที่เริ่มเปลี่ยนสีก่อนฝนหนัก
หากมีผลที่เริ่มขึ้นสีและคาดว่าจะมีฝนตกหนักต่อเนื่อง สามารถเก็บมาบ่มต่อในที่ร่มและอากาศถ่ายเทได้ วิธีนี้ช่วยลดเวลาที่ผลใกล้สุกต้องอยู่บนต้นในช่วงที่ความชื้นในดินเปลี่ยนเร็ว หากผลแตกแล้ว ให้เก็บออกจากต้นและแยกจากผลสมบูรณ์ ผลที่มีราขึ้น มีกลิ่นผิดปกติ หรือเริ่มเน่าควรทิ้ง
เช็กแปลงมะเขือเทศหลังฝนหยุด
- ดูว่าใบล่างยังเปียกอยู่หรือมีดินกระเด็นติดใบหรือไม่
- ตรวจว่าน้ำจากชายคาไหลออกจากพื้นที่ปลูกและไม่มีน้ำขังใต้กระบะ
- เช็กดินบริเวณรากก่อนเปิดน้ำหยดรอบถัดไป
- สำรวจใบที่เริ่มมีจุดและผลที่เริ่มเปลี่ยนสี โดยเฉพาะก่อนฝนรอบใหม่
หากใบแห้งช้าทุกครั้งหลังฝนตก ให้เริ่มจากแก้ฝนสาดและเปิดทางลมรอบทรงพุ่ม หากผลยังแตกบ่อย ให้ไล่ดูว่ามีน้ำจากชายคาไหลเข้าแปลง หรือดินแห้งเกินไประหว่างรอบน้ำหยดหรือไม่

